Kennisborging in de maakindustrie: waarom ‘die ene expert’ een risico is

Mrt '26. Veel maakbedrijven draaien op het vakmanschap van een paar mensen. Dat maakt kwetsbaar. Het Technisch OntwikkelPad (TOP) helpt organisaties om die kwetsbaarheid te verkleinen.

Zodra cruciale kennis bij één of twee medewerkers ligt, ontstaat er een afhankelijkheid die je pas echt voelt als er een storing is, een lijn stilvalt of een sleutelpersoon uitvalt. Door technische kennis en ervaring te structureren en overdraagbaar te maken zorgt het TOP traject ervoor dat kennis geborgd is. Niet als kunstje, maar als iets wat mensen begrijpen én kunnen toepassen op de werkvloer.

Waarom ‘mappen vol informatie’ niet genoeg zijn
Veel bedrijven hebben documentatie: werkinstructies, handleidingen, leveranciersinformatie. Handig, maar meestal vooral gericht op hoe je iets doet. TOP kijkt ook naar het waarom. Want als medewerkers snappen waarom een product op een bepaalde manier door de lijn loopt en welke parameters kritisch zijn, kunnen ze beter omgaan met afwijkingen en veranderingen.

Mensen weten vaak niet wat ze weten
Ervaringskennis is voor een groot deel impliciet. Een expert hoort een afwijkend geluid, ruikt iets, ziet een klein verschil en weet meteen: ‘hier moet je kijken’. Die kennis is moeilijk over te dragen, juist omdat het zo vanzelfsprekend voelt.
Binnen TOP wordt die expertise doelgericht boven tafel gehaald met een speciaal ontwikkelde interviewmethode. Hiermee krijgen we scherp wat een medewerker precies doet bij storingen. Welke eerste checks doet hij? Welke meetwaarden of signalen zijn belangrijk? Wat pas je wel en niet zelf aan? En wanneer moet je opschalen?

Van expertkennis naar een digitale kennisfile
De uitkomsten van deze interviews worden verwerkt in een digitale kennisfile: een praktijkgericht hulpmiddel dat storingsdenken vertaalt naar een helder beslismodel. De file is opgebouwd op basis van oorzaak-gevolg. Zeer praktisch voor op de werkvloer.

Maar vastleggen is pas stap één. Een kennisfile helpt pas echt als medewerkers ermee leren werken en het onderdeel wordt van de dagelijkse routine. Het legt vaak voorkomende verstoringen bloot waar een oplossing voor moet komen. De rol van Landstede binnen TOP is om ervoor te zorgen dat kennis niet alleen beschikbaar is, maar dat door training en leren in een practicum een beter begrip ontstaat van de machine waarmee gewerkt wordt.

Standaardtaken en onboarding: minder variatie, sneller op niveau
TOP begint bij de basis: standaardtaken vastleggen en aanleren, zodat iedereen dezelfde werkwijze hanteert. Dat helpt bij onboarding, zeker in omgevingen met een wisselende bezetting of veel nieuwe instroom.
Alleen: standaardisatie zonder begrip blijft kwetsbaar. In TOP gaat het ook om begrijpen en beheersen: medewerkers leren niet alleen wat ze moeten doen, maar ook welke parameters belangrijk zijn en wat afwijkingen betekenen. Dat vergroot het zelfstandig probleemoplossend vermogen op de lijn.

Een kennisfile is waardevol, maar pas effectief als je ook traint en borgt
Een valkuil is dat organisaties na het maken van de kennisfile denken: ‘Mooi, klaar’. De praktijk is: dan begint het borgen pas echt. Je moet mensen trainen, het gebruik integreren in het werk en de file actueel houden. Dat kost tijd, maar levert ook ruimte op: minder afhankelijkheid van experts, meer grip op inwerken en meer capaciteit bij de technische dienst voor verbetering en ontwikkeling.

Leerpad Autonoom Onderhoud: van begrijpen naar zelfstandig handelen
Binnen TOP verzorgt Landstede het leerpad Autonoom Onderhoud (AO) op mbo-niveau. Daarmee groeien medewerkers stap voor stap naar meer technisch inzicht en zelfstandigheid in basis-onderhoud én het signaleren van afwijkingen. Het leerpad sluit aan op de praktijk en op wat de organisatie nodig heeft.

Het leerpad is opgebouwd in fases:

·       Fase 1 – Technische onboarding (± 1 maand): introductie autonoom onderhoud, veilig werken, werken met een ‘light’ kennisfile en een technische analyse/assessment.

·       Fase 2 – Basis (0–3 maanden): technische basiskennis (tekeningen lezen, gereedschap, materialen, basis pneumatiek/hydrauliek) en veilig zelfstandig basistaken uitvoeren.

·       Fase 3 – Verdieping (3–9 maanden): afwijkingen herkennen, basis storingsanalyse en kleine verbeteringen uitvoeren.

Het resultaat: medewerkers die veiliger werken, beter samenwerken met de technische dienst en meer grip krijgen op bijvoorbeeld inspecties, smering/reiniging, meetmiddelen en het volgen van controlelijsten. Dat maakt de organisatie minder afhankelijk van ‘die ene expert’ en geeft ruimte voor verbetering.

TOP als totaaltraject
TOP is een geïntegreerde aanpak: standaardisatie, het ophalen van ervaringskennis en de didactische vertaling naar leren op de werkvloer. We zorgen ervoor dat kennis niet alleen wordt vastgelegd, maar ook echt overdraagbaar wordt gemaakt: in modules, praktijkopstellingen en begeleiding die aansluit op jouw werkomgeving.

Benieuwd wat TOP voor jouw organisatie kan betekenen?
Elke organisatie is anders. Wil je onderzoeken waar bij jullie de grootste kwetsbaarheid zit en hoe je kennis op een duurzame manier kunt borgen? Neem contact op met Annemieke. Zij verkent graag met je wat TOP in jullie productieomgeving kan opleveren.